Krajowa Ewidencja Zabytków

Ewidencja to uporządkowany zbiór wykonanych według jednolitych wzorów opracowań, zawierających podstawowe informacje o obiektach zabytkowych. Ewidencja zawiera: dane administracyjne i adresowe, rys historyczny, opis obiektu, fotografie i plany. Ewidencja obejmuje pojedyncze obiekty architektoniczne, zespoły budowlane (np. folwarki), zespoły urbanistyczne i ruralistyczne, stanowiska archeologiczne oraz zabytkowe parki i cmentarze .

Ewidencja zabytków jest działaniem obowiązkowym dla wojewódzkich urzędów ochrony zabytków i gmin.

Celem ewidencji zabytków jest rozpoznanie obiektów zabytkowych w terenie i ich udokumentowanie, zebranie i opracowanie podstawowych informacji merytorycznych o nich, zebranie informacji administracyjno-adresowych, tworzenie opracowań dla obiektów zagrożonych rozbiórką, destrukcją lub gruntowną przebudową, monitoring zasobu zabytkowego.

Z powodu stale rozszerzającego się na kolejne grupy zakresu zainteresowań konserwatorskich ewidencja rozumiana jako sporządzanie dokumentacji jest działaniem ciągłym i nigdy nie zostanie definitywnie zakończona. Możliwe jest jedynie zaspokojenie potrzeb w określonym momencie.

Rzetelnie opracowana ewidencja umożliwia prowadzenie planowej polityki konserwatorskiej w zakresie wpisów do rejestru zabytków, współpracy konserwatora przy opracowywaniu planów zagospodarowania przestrzennego, prac remontowo-budowlanych, dofinansowania prac konserwatorskich, przygotowywania szczegółowej dokumentacji wybranych obiektów zabytkowych, tworzenia zbioru informacji o zabytkach na określonym terenie (gmina, powiat, województwo). Ewidencja ułatwia również podejmowanie przez konserwatorów zabytków szybkich decyzji w sprawach interwencyjnych.

Przy braku szczegółowej dokumentacji konserwatorskiej obiektu praktycznie musi zastąpić ją ewidencja. Krajowa ewidencja zabytków, prowadzona jest w Pracowni Rejestru i Ewidencji Zabytków (zabytki nieruchome oraz ruchome) oraz w Pracowni Archeologii Ratowniczej (zabytki archeologiczne).
Ewidencja zabytków nieruchomych i ruchomych (z których wyodrębniono rejestr i ewidencję zabytków techniki) składa się z 2 zespołów dokumentów:
• odpisów decyzji o wpisie do rejestru zabytków
• egzemplarzy dokumentacji ewidencyjnej wykonanych według wzorów dla poszczególnych grup obiektów przechowywanych w osobnych kartotekach. Są to: karty ewidencyjne architektury i budownictwa, ewidencje zabytkowej zieleni, karty zabytków ruchomych, karty ruchomych zabytków techniki, karty cmentarzy, teczki miast i stanowiące obecnie materiał pomocniczy karty adresowe.

W Pracowni Archeologii Ratowniczej Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków przechowywane są:
• odpisy decyzji archeologicznych o wpisie do rejestru zabytków
• ewidencja zabytków archeologicznych (karty AZP). LINK DO AZP

Żadna dokumentacja nie ochroni obiektu zabytkowego przed zniszczeniem. Ale jej istnienie umożliwia rozeznanie, co i jak należy chronić. Ułatwia też identyfikację zagrożeń. Umożliwia podejmowanie odpowiedzialnych decyzji, dotyczących prac przy obiektach zabytkowych. Przedłuża trwanie naszego dziedzictwa. A w przypadku zniszczenia może posłużyć do rekonstrukcji zabytku. Dlatego tak istotne jest rzetelne opracowanie dokumentacji każdego obiektu zabytkowego. Niezależnie czy będzie to szczegółowe studium lub inwentaryzacja czy tylko karta ewidencyjna.
 

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r., Nr 162, poz. 1568 z późniejszymi zmianami (z 2004 r. Nr 96, poz. 959, Nr 238, poz. 2390, z 2006 r. Nr 50, poz. 362, Nr 126, poz. 875, z 2007 r. Nr 192, poz. 1394, z 2009 r. Nr 31, poz. 206, Nr 97, poz. 804, z 2010 r. Nr 75, poz. 474.). Artykuły od 21 do 24 poświęcone są ewidencji zabytków. Zgodnie z art. 21. Ustawy ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Zgodnie z art. 22.1. Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków w formie zbioru kart ewidencyjnych (który w rzeczywistości znajduje się w Krajowym Ośrodku Badań i Dokumentacji Zabytków). Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych. Wójt, burmistrz, prezydent miasta prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart ewidencyjnych. Zgodnie z art. 19. ustawy w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego uwzględnia się, w szczególności ochronę zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru i ich otoczenia, innych zabytków nieruchomych, znajdujących się w gminnej ewidencji zabytków.

 

1. Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 14 maja 2004 roku w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2004 r., Nr 124, poz. 1305). Rozporządzenie to dokładnie określa zasady prowadzenia, formę i wygląd ksiąg prowadzonych dla zabytków z działów „A”, „B” i „C” wpisanych do rejestru. Wojewódzki konserwator zabytków przesyła potwierdzoną kopię decyzji o wpisie zabytku do rejestru do Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków oraz właściwemu wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta. Karcie ewidencyjnej zabytku poświęcony jest § 8 Rozporządzenia. Określa, co powinna zawierać karta ewidencyjna zabytku ruchomego i nieruchomego oraz karta adresowa nieruchomości. Karty ewidencyjne zabytków przechowywane są w archiwum zakładowym Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków oraz wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków. Karty adresowe dóbr kultury są dokumentacją pomocniczą Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków i wojewódzkiego konserwatora zabytków.

2. Zarządzenie Nr 39 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 27 grudnia 2006 r., którym Krajowemu Ośrodkowi Badań i Dokumentacji Zabytków nadaje się statut stanowiący załącznik do zarządzenia. Zgodnie z §

3. statutu, celem Ośrodka jest realizacja polityki Państwa w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego oraz opieki na tym dziedzictwem. W celu realizacji swoich zadań, Ośrodek m.in.: opracowuje i wdraża jednolity system dokumentacji dziedzictwa kulturowego, wprowadza i upowszechnia nowe standardy metodologiczne w zakresie badań, dokumentacji i konserwacji zabytków, gromadzi odpisy decyzji wojewódzkich konserwatorów zabytków o wpisie obiektów do rejestrów zabytków , prowadzi Krajową Ewidencję Zabytków.
 

Wszystkie dotychczas sporządzone na mocy wymienionych przepisów prawnych dokumentacje ewidencyjne i wydane decyzje zachowują swoją ważność.

 

Wszystkie opracowania ewidencyjne wykonywane są obowiązkowo w 2 egzemplarzach, z których jeden włączany jest do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a drugi do krajowej ewidencji zabytków prowadzonej przez Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków. Ogromna wartość i znaczenie dokumentacji ewidencyjnej przechowywanej w KOBiDZ polega m.in. na zgromadzeniu w jednym miejscu podstawowych informacji dotyczących zabytków nieruchomych z całego kraju, również tych nieistniejących. Często zdjęcia lub plany wraz z krótką informacją zawartą w starych kartach ewidencyjnych są jedynym śladem i dokumentem pozostałym po istniejących niegdyś obiektach.

W Pracowni Rejestru i Ewidencji Zabytków przechowywane są następujące dokumentacje ewidencyjne:

Teoretycznie zasób ten powinien pokrywać się z ewidencją w zbiorach wojewódzkich konserwatorów zabytków i ich delegatur. Praktycznie nie zawsze tak jest. Bywa, że wykonane dokumentacje ewidencyjne są przekazywane do KOBiDZ z opóźnieniem.

 

Gromadzona dokumentacja ewidencyjna jest udostępniana zainteresowanym w siedzibie KOBiDZ przy ulicy Kopernika 36/40, zgodnie z zasadami udostępniania zasobu archiwalnego określonymi zarządzeniem nr 19/07 Dyrektora Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków z dnia 19 lipca 2007 r.
 

Zasady korzystania z zasobu archiwalnego KOBiDZ:

 

Kontakt:
ul. Kopernika 36/40, 00-328 Warszawa
tel./fax (022) 826 02 39; 826 17 14; 826 92 47
e-mail: nieruchome@kobidz.pl