Procedury uzyskiwania pozwoleń na prace przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków

Procedury uzyskiwania pozwoleń wojewódzkiego konserwatora zabytków na podejmowanie działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków regulują przepisy art. 36 ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz.1568 z pózn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 9 czerwca 2004r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich i architektonicznych, a także innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych (Dz. U. Nr 150, poz.1579).

W cyt. wyżej ustawie określony został katalog działań wymagających stosownego pozwolenia. Do działań o charakterze podstawowym należy: prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku; wykonywanie robót budowlanych w otoczeniu zabytku (otoczenie wpisane do rejestru zabytków); prowadzenie badań konserwatorskich zabytku; prowadzenie badań architektonicznych zabytku; prowadzenie badan archeologicznych. Inne specyficzne działania dotyczą: przemieszczenia zabytku ruchomego; trwałego przeniesienia zabytku ruchomego; podziału zabytku nieruchomego; zmiany przeznaczenia zabytku lub sposobu korzystania z zabytku; umieszczenia na zabytku urządzeń technicznych , tablic, reklam oraz napisów; podejmowania innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku oraz poszukiwanie ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych w tym archeologicznych.

Organem właściwym do wydawania pozwoleń jest zasadniczo właściwy miejscowo wojewódzki konserwator zabytków lub kierownik delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Wyjątek stanowią działania poszukiwawcze i badania archeologiczne prowadzone na polskich obszarach morskich, wówczas organem właściwym jest dyrektor (właściwego dla miejsca prowadzenia badań) urzędu morskiego. Wydawane przez niego pozwolenia muszą być uzgadniane z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Z wnioskiem w wydanie pozwolenia na prace przy zabytku może zwrócić się osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna dysponująca określonym tytułem prawnym do zabytku, wynikającym z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego. Wniosek taki może złożyć również osoba (np. projektant) upoważniona przez właściciela zabytku do działania w jego imieniu. Upoważnienie musi być dołączone do wniosku.

W sytuacji, kiedy planowane prace wymagają wyłonienia wykonawcy w drodze przetargu i przeprowadzenia procedury określonej przepisami ustawy z dnia 29.01.2004r. Prawo zamówień publicznych, dane osoby prowadzącej prace mogą być przekazane organowi wydającemu pozwolenie w terminie późniejszym, wyznaczonym we wniosku. Osoba ta musi spełniać warunki, określone w §7, 8 i 9 ww. rozporządzenia i przedstawić dokumenty potwierdzające posiadane kwalifikacje oraz praktykę zawodową w danym zakresie.

Ponadto, do wniosku należy dołączyć dowód wpłaty na konto właściwego (dla miejsca prowadzonych prac) urzędu miejskiego lub gminnego, kwoty w wysokości 82,00 zł (opłata za wydanie decyzji administracyjnej), a jeżeli inwestor składa wniosek przez pełnomocnika także kwoty 17,00 zł (opłata za pełnomocnictwo).

Wojewódzki konserwator zabytków może uzależnić rozpatrzenie wniosku o udzielenie pozwolenia od przedłożenia dodatkowej dokumentacji np. historycznej, konserwatorskiej, fotograficznej itp., a także decyzji, uzgodnień i opinii innych organów, wymaganych odrębnymi przepisami. Na podstawie przedłożonej dodatkowej dokumentacji wojewódzki konserwator zabytków może nakazać wnioskodawcy wprowadzenie zmian w programie prac lub projekcie.

Właściciel lub posiadacz zabytku nie zawsze dysponuje odpowiednią wiedzą, jakie działania w stosunku do zabytku mogą podejmować bez obawy spowodowania utraty jego wartości, dotyczy to zwłaszcza przypadków zagospodarowania zabytku na cele użytkowe. Zdobycie tej wiedzy umożliwiają zalecenia konserwatorskie wydawane na ich wniosek (art. 27 ww. ustawy), które gwarantują, że postępowanie zgodnie z zaleceniami uwolni właściciela lub posiadacza od zarzutu nielegalnego działania. W zaleceniach uściśla się zakres ochrony i określa kierunki działania, pozwala to uniknąć np. opracowywania kosztownych projektów nie nadających się do realizacji z konserwatorskiego punktu widzenia. Należy przy tym pamiętać, że zalecenia wiążą swymi ustaleniami obie strony, tj. organ je wydający i wnioskodawcę.